Goed zicht is onmisbaar voor de ontwikkeling van je kind. Toch worden oogproblemen bij kinderen vaak niet direct herkend, omdat jonge kinderen hun klachten niet altijd kunnen verwoorden.
In Nederland is er een landelijk screeningsprogramma dat ervoor zorgt dat mogelijke oogproblemen vroegtijdig worden opgespoord. Zo kunnen aandoeningen als een lui oog, scheelzien of bijziendheid tijdig worden ontdekt en behandeld.
In deze blog lees je hoe het Nederlandse screeningsprogramma werkt, waarom het zo belangrijk is en wie in Nederland een oogtest bij kinderen mag uitvoeren.
Waarom zijn oogtesten bij kinderen zo cruciaal?
De kritieke periode voor oogontwikkeling
De eerste levensjaren zijn bepalend voor de ontwikkeling van het gezichtsvermogen. Tussen de geboorte en het tiende levensjaar ontwikkelen de ogen zich nog volop. Problemen die in deze periode niet worden behandeld, kunnen leiden tot blijvende gezichtsschade. Amblyopie, ook wel lui oog genoemd, is daarvan het meest bekende voorbeeld. Als dit probleem niet wordt aangepakt voor het achtste levensjaar, kan het leiden tot onomkeerbaar gezichtsverlies. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de kwaliteit van leven, maar ook voor toekomstige studiemogelijkheden en beroepskeuzes
Vroege opsporing maakt het verschil
Kinderen vertellen niet altijd dat ze slecht zien. Ze denken vaak dat iedereen de wereld op dezelfde manier ziet als zij. Daarom zijn systematische oogtesten zo waardevol. Ze sporen problemen op voordat ze ernstige gevolgen krijgen. Het GoCheck Kids-systeem dat Kind en Gezin gebruikt, kan bijvoorbeeld al bij baby’s van 13 maanden risicofactoren detecteren. Hoe eerder een probleem wordt ontdekt, hoe effectiever de behandeling meestal is. Bij scheelzien kan vroege behandeling bijvoorbeeld voorkomen dat het kind een blijvende visuele beperking ontwikkelt.
Oogmeting bij kinderen: screeningsprogramma in Nederland
Goede ogen zijn essentieel voor de ontwikkeling van je kind. Toch worden oogproblemen bij kinderen vaak niet direct opgemerkt, omdat jonge kinderen hun klachten niet altijd kunnen uiten. In Nederland is er een goed georganiseerd screeningsprogramma waarmee mogelijke oogproblemen vroegtijdig worden opgespoord, zodat tijdige behandeling mogelijk is.
In Nederland worden de oogtesten voor jonge kinderen uitgevoerd door de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), op het consultatiebureau en later op de basisschool. Dit programma helpt om problemen zoals een lui oog (amblyopie), scheelzien en refractieafwijkingen (zoals bijziendheid of verziendheid) vroeg te ontdekken en te behandelen.
Oogtesten op schoolleeftijd
De eerste standaard oogtest vindt plaats als je kind tussen de 3,5 en 4 jaar oud is, meestal op het consultatiebureau. Hierbij wordt de gezichtsscherpte gemeten met behulp van de E-hakenkaart: een kaart met E-vormen waarvan de pootjes een bepaalde kant op wijzen. Je kind moet aangeven naar welke kant de pootjes wijzen.
De tweede oogtest volgt als je kind tussen de 4,5 en 5,5 jaar oud is, vaak op de basisschool. Ook hier wordt weer de gezichtsscherpte getest, eventueel met symbolenkaarten als de E-haken te lastig zijn. Als je kind jonger is dan 3,5 jaar en er zijn twijfels over het zicht, kan er al eerder een ogentest worden gedaan, bijvoorbeeld met plaatjeskaarten.
Het voordeel van deze systematische aanpak is dat vrijwel alle kinderen worden bereikt, ook degenen die niet bij eerdere screenings aanwezig waren. Zo kunnen nieuwe problemen, zoals beginnende bijziendheid, tijdig worden opgespoord.
Wie mag een oogtest doen bij kinderen in Nederland?
- Kinderen jonger dan 8 jaar: De oogtesten worden uitgevoerd door de jeugdarts of jeugdverpleegkundige van de Jeugdgezondheidszorg. Bij afwijkingen of twijfel volgt een verwijzing naar de orthoptist of oogarts voor verder onderzoek.
- Kinderen tussen 8 en 12 jaar: Een optometrist kan een oogmeting uitvoeren. Dit gebeurt meestal op afspraak, bijvoorbeeld bij een optiekzaak of kliniek.
- Kinderen vanaf 12 jaar: Vanaf deze leeftijd mag ook een opticien een oogmeting uitvoeren, net als bij volwassenen. Toch blijft het bij klachten of twijfel verstandig om een optometrist of oogarts te raadplegen.
In Nederland zijn er duidelijke richtlijnen over wie een oogmeting bij kinderen mag uitvoeren, afhankelijk van de leeftijd van het kind:
Bij opvallende afwijkingen of klachten wordt altijd doorverwezen naar een specialist, zoals een orthoptist of oogarts. Zij beschikken over specialistische kennis en apparatuur om een juiste diagnose te stellen en een behandelplan op te stellen.
“Bij kinderen jonger dan 8 jaar kun je voor een oogmeting terecht bij de oogarts. Is je kind tussen de 8 en 12 jaar oud, dan kan je terecht bij de optometrist. Is je kind 12 jaar of ouder, dan kan je terecht bij de opticien.”
Deze regels zijn opgesteld om te voorkomen dat oogproblemen bij jonge kinderen over het hoofd worden gezien of verkeerd worden behandeld. Vroege opsporing en behandeling zijn cruciaal om blijvende schade te voorkomen en de ontwikkeling van je kind optimaal te ondersteunen.
Veelvoorkomende oogproblemen bij kinderen
Amblyopie (lui oog): Komt voor bij ongeveer 2 tot 3% van alle kinderen. Het ontstaat wanneer een oog niet goed ontwikkelt, bijvoorbeeld door scheelzien of grote verschillen in sterkte tussen beide ogen.
Scheelzien: Een afwijking waarbij de ogen niet parallel staan. Kinderen met scheelzien ontwikkelen vaak amblyopie omdat hun hersenen het beeld van het afwijkende oog gaan negeren.
Refractieafwijkingen: Bijziendheid, verziendheid en astigmatisme komen steeds vaker voor bij kinderen, mede door het toenemende gebruik van beeldschermen en minder buitenactiviteiten.
Tips voor ouders
- Let op signalen: Merk je dat je kind vaak knippert, fronst, zijn hoofd scheef houdt, dichtbij het scherm zit, of klaagt over hoofdpijn? Dit kunnen tekenen zijn van oogproblemen.
- Observeer het gedrag: Zit je kind opvallend dicht bij de televisie of het schoolbord, of loenst het regelmatig? Ook dit zijn signalen om alert op te zijn.
- Beperk schermtijd: Nederlandse oogorganisaties waarschuwen voor de toename van bijziendheid door te veel schermgebruik. Zorg voor voldoende buitenspelen en las regelmatig pauzes in bij beeldschermgebruik.
- Maak gebruik van het screeningsprogramma: In Nederland worden op het consultatiebureau en op de basisschool standaard oogtesten aangeboden. Maak hier gebruik van, ook als je geen klachten vermoedt.
- Laat bij twijfel extra controleren: Heb je twijfels over het zicht van je kind, of krijg je signalen van school of sportvereniging? Maak dan een afspraak bij de jeugdarts, optometrist (vanaf 8 jaar) of opticien (vanaf 12 jaar), afhankelijk van de leeftijd van je kind.
- Volg adviezen op: Wordt je kind doorverwezen naar een specialist? Handel dan snel: hoe eerder een probleem wordt behandeld, hoe beter het herstel.
Conclusie
Regelmatige oogtesten bij kinderen zijn van groot belang voor een gezonde ontwikkeling. Het Nederlandse screeningsprogramma, uitgevoerd door de Jeugdgezondheidszorg op het consultatiebureau en later op de basisschool, zorgt ervoor dat oogproblemen zoals een lui oog, scheelzien en bijziendheid vroegtijdig worden opgespoord. Dankzij deze systematische aanpak krijgen alle kinderen in Nederland de kans op tijdige behandeling, wat blijvende schade aan het gezichtsvermogen kan voorkomen.
Opticiens mogen in Nederland pas vanaf 12 jaar zelfstandig een oogmeting uitvoeren bij kinderen; jongere kinderen worden gecontroleerd door de jeugdarts, jeugdverpleegkundige of optometrist. Wordt er een afwijking gevonden, dan volgt altijd een verwijzing naar een specialist. Maak gebruik van de gratis en laagdrempelige oogtesten die in Nederland worden aangeboden: de ogen van je kind zijn het waard.
Veelgestelde vragen
Langdurig en dichtbij kijken naar schermen kan het risico op bijziendheid (myopie) verhogen, vooral bij kinderen. Het is belangrijk om schermtijd te beperken en voldoende buiten te spelen, omdat daglicht beschermend werkt tegen de ontwikkeling van bijziendheid.
Ook zonder klachten kan een afwijkende oogtest wijzen op een onderliggend probleem. Vroege behandeling is cruciaal om blijvende schade te voorkomen. Daarom volgt altijd een doorverwijzing naar een specialist bij afwijkende resultaten, ongeacht klachten.
De standaard oogtesten zijn veilig, pijnloos en kindvriendelijk. Soms worden druppels gebruikt voor een nauwkeurige meting, wat tijdelijk wat wazig zicht kan geven, maar geen pijn doet.
Erfelijkheid speelt een grote rol, vooral bij scheelzien, bijziendheid en verziendheid. Bij een positieve familiegeschiedenis is extra waakzaamheid en eventueel vaker testen aangewezen.
